Nabeschouwingen
Herfst in tuin en kas
17 december 2007
Door Kris De Raeymaeker
De herfst is het jaargetij dat Kris De Raeymaeker nog het meest aanspreekt. Hij is immers in oktober geboren.
De natuur toont zich dan ook in zijn prachtigste kleuren. De zomerse groene tinten veranderen langzaam naar warmrode kleurschakeringen, soms bruinachtig rood of oker dan weer geel en…als de najaarszon er in speelt zelfs goudkleurig. Ook tal van planten maken zich op om hun mooiste bloemen te tonen.
In de borders zijn dat niet alleen de eenjarige maar ook bolgewassen, sommige vaste planten, sierheesters en struikgewassen. Anderen dragen dan weer sierlijke bessen of geven eetbare vruchten die zowel mens als dier kunnen nuttigen. Conteneaster horizontalis is een mooie laaggroeiende sierheester die rode bessen draagt en niet misstaat in rotstuinen.
Van de gekende wingerd, een klimplant die zich met zuignapjes vasthecht op bomen en muren, zijn een vijftiental soorten bekend. Zijn Latijnse naam is Parthenciccus quinquefolia (wilde wingerd) en is inheems in bossen en op rotsen in Noord-Amerika van Quebec tot Florida en Mexico.
De weelderige plant met slingerende ranken kan er tot 20m hoog worden. In 1622 werd de plant ingevoerd en sindsdien zijn er talrijke variëteiten gekweekt: met groter en gekarteld blad, bonte soorten (groengeel gevlekt),soorten die eerder in het najaar kleuren of later en die zich allemaal met zuignapjes op muren en schuttingen hechten. De echte kleinbladige wilde wingerd vinden we in bossen en struwelen als bodembedekkers of klimmend langs boomstammen en struiken. P.tricuspidata, die algemeen voorkomt in Japan en Korea op rotsen en in bossen tot 1200m heeft drievingerige bladeren tegenover de vijfvingerige bij P. quinquefolia.
Ginkgo bilboa is niet alleen vanwege zijn blad een merkwaardige boom. Het is ook een soort levend fossiel waarvan de oorsprong minstens 150 miljoen jaar geleden moet worden gezocht, lang voor de eerste loofbomen en coniferen zoals we die nu kennen, op aarde verschenen. In die tijd was heel het Noordelijk halfrond tot in Groenland overdekt met uitgestrekte Ginkgowouden. De boom werd vanuit China terug ingevoerd. Ginkgo is een verbastering van het Chinese woord en betekent zilveren abrikoos (gin= zilver, kyo=abrikoos). Een jaar na de atoombom op Hirosjima begon een Ginkgo die op nauwelijks 800m van het epicentrum van de ontploffing had gestaan, en waarvan nog slechts een verkoolde stam overbleef, opnieuw te botten. Het is in ieder gaval een mooie boom die ook als bonsai te kweken is. Kris heeft een klein blijvende cultivar die geschikt is voor de rotstuin en waarvan het blad geel verkleurt in de herfst.
Ook de geel verkleurende Lariks of Lork kent dwergvormen die men moet snoeien in het voorjaar. Hij behoort tot de coniferen maar is als enige uit dit geslacht, dat algemeen voorkomt in West-Europa, dat zijn naalden verliest. De Europese Lariks (Lariks decidua) wordt 15 tot 30m hoog. De in onze bossen voorkomende Lariks is meestal een kruising tussen de Europese Lariks en de Japanse Lariks (Lariks kaempferi).
Andere bomen en struiken die de revue passeerden en prachtige sfeerbeelden opriepen waren o.a. Hortensia met eikenblad uitzicht, Sorbus (lijsterbes), Prunus (kerselaar). Taxus met rode bessen in de herfst, de Amerikaanse bosbes, veenbes en rode bosbes verkiezen een zure grond.
Veel bolgewassen bloeien in de herfst. Het zijn dan ook meestal soorten uit de mediterrane gebieden. Ze hebben baat bij herfstbloei vanwege de hitte in de lente en zomer. Verschillende krokussoorten tonen hun bloemen in dit jaargetij zoals o.a. Crokus sativus (saffraan), C. speciosus, C. zonatum en kunnen eventueel in de
rotstuin geplaatst worden. Colchicum autumnale (Meadow Saffron is de Engelse benaming) lijkt wel op de krokussen.
Cyclamen silicium komt voor in Zuidelijk Klein Azië en verdraagt temperaturen tot -18 graden C maar verdraagt slecht te natte winters.
Ze groeien tussen stenen en wortels. Soms hebben ze mooie bladtekeningen zoals een kerstboompatroon. Galanthus (sneeuwklokje) en Begonia kennen ook soorten die in de herfst bloeien. Gentiana sino-ornata toont ons dan ook bloemen.
In de kas zijn er eveneens nog heel wat succulenten die in dit jaargetij met bloemen getooid zijn. Arequipa spinosissima (nu Oreocereus hempelianus) bloeit soms tweemaal. Verschillende soorten Ariocarpus uit eigen kweek toonden na enkele jaartjes al hun bloempjes. We kregen nog meer mooie afbeeldingen te zien van bloeiende planten waaronder Echinocereus; de soorten uit Baja California, Coryphantha elephantidens, Ferocactus latispinus, F. recurvus, Loxanthocereus (nu Cleistocactus), Neoporteria,Neochilenia (beiden ondergebracht bij Eriosyse), Mammillaria ernandezii. Veel mammillarias dragen nu bessen.
Dit geeft de planten ook wat meer sierwaarde. Verder zijn er nog heel wat caudexen die nu bloeien. We mogen zeker de mesems niet vergeten.
De levende steentjes en andere uit dit grote geslacht zijn echt kleine juweeltjes, zeker als ze bloeien.
Jef